به جهت محاصره يزد توسط بيابان هاي خشك و صعب العبور بودن آنها و همچنين دوري از مرزهاي هر طرف ايران و همچنين به جهت داشتن شرايط نامساعد زندگي و اخلاق خاص مردمان آن ديار، اين خطه از تهاجم فرهنگ ها و نظام ها و حتي نيرو هاي طبيعي نسبتاً در امان بوده است و بافت شهري و معماري آن پس از هزاره ها زندگي مستمر به اين روزگار رسيده است. دو لقب بين المللي «دومين شهر تاريخي جهان» و «صاحب كهن و باستاني ترين بافت شهري جهان يا شهر نمونه خشت خام جهان» را به خاطر همين دلايل و صبر و شكيبايي و سازگاري و سختكوشي مردمانش، يونسكو و نهاد هاي بين المللي به اين شهر داده اند. جداي از اين القاب علمي و رسمي، لقب هاي ديگري نيز وجود دارند كه معمولاً اديباني كه از يزد بازديد كرده اند بر آن نهاده اند. از اين دسته القاب مي توان به اين موارد اشاره كرد: شهر بادگير ها، شهر دوچرخه ها، شهر شيريني، شهر آتش و آفتاب.
نكات جالب
شكسپير و شاعر يزدي
عشرت يزدي و عزت يزدي تخلص دو برادر شاعر و ورزشكار بوده كه در محله فهادان زندگي مي كرده اند. شعر عشرت يزدي در لندن، بالاي سردر خانه شكسپير با خط فارسي و كاشي ميبد نصب است؛ بدين مضمون:
مـقـصـد ز كــاخ و صــفـه و ايـوان نـگـاشتن
يـا كـاخ هـاي سـبــز و مـلـوكـانــه داشتن
دانـي كه چيست؟ آنكه به كام دل اندر آن
يك لـحـظـه دوستـي بـتـوان شـاد داشتن
علي مديري؛ كتاب تاريخ ورزش يزد
خاطرات
اجنه در جوي هرهر
جوي هرهر پايابي بوده كه شايد بيش از 60 پله مي خورده تا به آب مي رسيده اند. زمين فوقاني اين جوي مشرف بوده است بر گورستان بزرگ و قديمي يزد. اينچنين جويي با آن صدا و غرش آب و آن همه پله، آن هم در كنار يك چنين گورستاني، شب ها نقطه اي بوده است مخوف و ترسناك و محل تردد و اجتماع اشباح و اجنه. آقاي محمد رضا انتظاري مي گويد كه مرحوم حاج آقا وزيري -موسس كتابخانه وزيري- تعريف كرده كه يك شب، رنگرزي به جوي هرهر رفته بوده تا ريسمان هايش را كه رنگ كرده بوده است را در آنجا بشويد. وقتي از پله ها پايين مي رود، روشنايي و چراغ هايي به نظرش مي رسد و رفت و آمد و بزن و بكوب و شادي و شولولولو. رنگرز مانده بوده است كه چه كند؟ يكي مي گويد: رنگرز! تو ريسمانهايت را اينجا بگذار و برو؛ ما برايت خواهيم شست. رنگرز از خدا خواسته ريسمان ها را همانجا رها مي كند و پا به فرار مي گذارد. صبح روز بعد كه به سراغ جوي مي رود مي بيند كه تمام ريسمانش شسته و تميز در ميدان وسيعي كه بالاي جوي بوده، روي چوب ها پهن است.
حبيب مهرنيا؛ كتاب مظلومترين مزار يزد
موزه ها
موزه آب
• تلفن: +98-351-6268340 • آدرس: يزد، ميدان اميرچخماق، ابتداي خيابان قيام
موزه آب يزد در سال 1379 گشايش يافت. اين موزه محل مناسبي براي شناخت آثار و ابنيه تاريخي در زمينه هاي مختلف مربوط به آب است. در اين موزه لوازم مختلف حفر قنوات، ابزار و ادوات اندازه گيري حجم آب، وسايل تامين روشنايي در قنات، اسناد و مدارك خريد و فروش آب، وقف نامه هاي قديمي، كتابچه ميراب ها، اسناد توزيع آب، ظروف نگهداري و حمل آب و بسياري لوازم و اشياء ارزشمند ديگر در معرض ديد همگان قرار گرفته است. اين موزه در يكي از ارزشمند ترين آثار معماري سنتي يزد به نام خانه كلاهدوز ها واقع شده است.
شگفت آور، عجيب، غير عادي. در تهران: گرد شدن چشم از تعجب.
ايرج افشار؛ كتاب واژه نامه يزدي
راهنماي تلفظ
آ
:
A
ـــَــ يا اَ
:
a
او
:
U
ـــُــ يا اُ
:
o
اي
:
I
ـــِــ يا اِ
:
e
اُو۫ اويار، امشــُو
:
ö
ـــَــ يا اَ يزدي دورَه، مالــَه
:
ā
ي خفه بــنگ، تلــنگ
:
ỹ
ن خفه بــنــگاه، اونــجا
:
ñ
خ
:
ŵ
چ
:
ĉ
ش
:
ŝ
ژ
:
ĵ
ق يزدي
:
ĝ
غ يزدي
:
ģ
تشديد
:
²
تاكيد
:
¹
محله ها
محله فهادان
• موقعيت: ضلع جنوبي خيابان فهادان و غربي امام خميني • محلات مجاور: بازار نو، وقت الساعت، شاه ابوالقاسم، كوشك نو
محله فهادان قديمي ترين محله يزد مي باشد. فهد به معني سرشناس است و چون آنجا محل سكونت بزرگان بوده نامش را از آن گرفته اند. يزديان آن محله را جنگل يا يوزداران نيز مي خوانند چون آنجا جنگل بوده و سلطان قطب الدين ابن عز الدين لنگر كه از اتابكان يزد در قرن هشتم بوده يوزپلنگ داشته است. تبديل آن به محله به عهد كاكويه و اوايل قرن پنجم هجري بر مي گردد. برخي از ابنيه شاخص تاريخي آنجا عبارتند از: زندان اسكندر، بقعه دوازده امام، خانه نواب وكيل، خانه تهراني، خانه لاري ها، مسجد فهادان، مسجد ملا زينل.
دومين بافت تاريخي و اولين بافت خشت خام جهان به علت بي تدبيري مسيولين نا آگاه و سودجويان در حال نابودي است. بياييد حتي اگر مي توانيم ظاهر آن را حفظ كنيم.
جانوران
يوزپلنگ آسيايي
• نام علمي: Acinonyx jubatus venaticus
يوز داراي بدني كشيده، شكمي بالا، پوزه اي كوچك، دست و پاهايي بلند با پنجه هايي كند است. پوشش بدنش، نخودي رنگ با خالهاي سياه و گرد و كوچك است و داراي موهاي زبر و كوتاهي است. يوز به شيوه برخورد يك پا بر روي زمين در هر لحظه، ميتواند به سرعت 100 كيلومتر در ساعت برسد. تعداد بسيار اندكي از آنها در جهان و همه نيز در ايران وجود دارند كه استان يزد از مناطق عمده زيستگاه هاي آنهاست و به شدت تحت حفاظت قرار دارند. غذاي آنها جبير، آهو، قوچ، ميش، كل و بز و خرگوش وحشي است.
• اهميت: تاريخي، مذهبي • آدرس: يزد، خيابان كاشاني • بازديد: رايگان، صبح و بعد از ظهر
آتش ورهام يا بهرام معتبر ترين، فروزان ترين و عمومي ترين نوع آتشكده هاي زرتشتيان است. اين نوع آتش از پانزده آتش گوناگون به اضافه آذرخش برق آسماني تشكيل مي يابد. اكنون در ايران دو آتش بهرام است؛ يكي همين و ديگري در كرمان. هرچند قدمت بناي آتشكده به صد سال نرسد ولكن پيشينه آتشش به آتش هاي باستاني مي رسد كه همواره افروخته بوده است. عده اي منشاء آن را از آتشكده ناهيد پارس مي دانند و پاره اي از آتش آتشكده اي باستاني در يزد كه در قرن ششم در جايش مسجد جامع كبير يزد ساخته شده است.
آداب و رسوم
نخل برداري يزدي ها
فلسفه نخل برداري يزديان به اين صورت است كه آنچه در روز عاشورا براي حضرت امام حسين (ع) انجام نگرديده، اين مردم معتقد وعلاقه مند به امام حسين (ع) براي او و خانواده اش انجام مي دهند؛ از اين رو نخل را ابداع كردند؛ به اين صورت كه يعني محفه يا تابوتي است كه جسد مطهر امام (ع) را با آن بر مي دارند. اول محرم سراسر پنجره هاي نخل را با سپر هاي كوچك كه دوخته و حاضر كرده بودند و تعدادشان زياد بود مي بستند و بعد روي آن خنجر مي بستند و روي اين سپر ها و خنجر هاي آن آينه بندان مي كردند؛ وسط نخل هم پارچه بزرگي گلدوزي شده بود كه تمام سطح بيروني را مي گرفت و جلو و عقب آن منظره ورودي حرم امام حسين (ع) را نشان مي داد. وسط نخل چندين نفر كه اغلب جوانان يزدي بودند، هنگام بلند كردن نخل، سنج مي زدند.
جلال گلشن؛ كتاب يزد ديروز
غذا و شيريني ها
لوز نارگيلي
• مواد اوليه: پودر نارگيل، روغن، آرد و شكر
شيريني پزي سنتي در يزد سابقه اي طولاني دارد. گفته مي شود بهترين شيريني هاي دنيا در يزد پخته مي شود. شهرت شيريني هاي سنتي حاج خليفه علي رهبر يزد در جهان پيچيده است.
دكتر محمد خاتمي فرزند آيت الله سيد روح الله از عالمان شهير، در اردكان يزد متولد شد. تحصيلات مدرسه اي وي در زادگاه بود. سپس در كنار تحصيلات حوزوي، در دانشگاه، فلسفه و علوم تربيتي فرا گرفت. وي در سال هاي 1376 و 1380 با راي قاطع مردم به رياست جمهوري ايران رسيد. در اين هشت سال با سعه صدر، آزادي و عدالت و آرامش را به جامعه آورد. با ارايه نظريه گفتگوي تمدن ها به جرگه انديشمندان جهان پيوست. پس از اتمام مسيوليتش، روز به روز بر محبوبيتش افزوده و ارزش كار هايش مشخص تر مي شود.
در بيان تناسب زن و شوي با يكديگر و اتحاد و جدايي ناپذيري ايشان گويند.
ايرج افشار؛ كتاب واژه نامه يزدي
هر دو هفته، يك زبان يا گويش در دنيا نابود مي شود. بياييد با به كار گيري واژه ها و اصطلاحات بومي و آموزش آن به فرزندانمان زبان و گويش زيباي خود را پايدار نگه داريم.
عكس هاي قديمي
مجلس شيخ محمد خالصي زاده
• زمان: سال 1326 ه.ش. • مكان: مسجد امير چخماق
اين عكس مربوط به مجلس خطابه آيت الله شيخ محمد خالصي زاده در مسجد اميرچخماق يزد در سال 1326 مي باشد. ايشان در سال 1267 در شهر كاظمين به دنيا آمد. پدرش، حضرت آيت الله شيخ محمد مهدي خالصي بود. به خاطر مبارزاتش با استعمار انگليس در عراق، در 6 شهريور 1301 به ايران تبعيد شد كه در اين 27 سال اقامت در ايران، در 9 شهر از جمله يزد ساكن بود. در ايران نيز دست از مبارزات خويش و فعاليت هاي فرواوانش بر نداشت. احياي حوزه علميه و موقوفات مساجد از جمله كار هاي ايشان در يزد مي باشد.
جلال گلشن؛ كتاب يزد ديروز
عكس هاي قديمي خود از يزد را با نام خود به سايت هديه كنيد، برگي مصور به تاريخ يزد بيفزاييد و ما را در تكميل اين گالري ياري كنيد.
گياهان
انار
• نام علمي: Punica granatum
انار درختچه اي پر شاخ و برگ با پاجوش هاي زياد، بدون كرك، با شاخه هاي نامنظم و كم و بيش خاردار و نيمه برگريز مي باشد كه در اقاليم نيمه گرمسير و مديترانه اي به ارتفاع 2 تا 5 متر مي رسد. طبق نظريه اي خاستگاه آن ايران مي باشد. استان يزد داراي جايگاه بالايي از نظر سطح زير كشت و ميزان توليد در ايران مي باشد. برخي از ارقام مهم انار يزد بدين شرح اند: شهوار دانه سفيد، شهوار يزدي، تب ولرز، پوست سياه، ميخوش يزدي يا ملس، طوق گردن، زاغ يزدي، آمانه خاتوني و گبري دانه سياه.
اماكن اقامتي
هتل صفاييه
• درجه و گروه: چهار ستاره، C • تلفن: +98-351-8242812~5 • فاكس: +98-351-8242811 • آدرس: يزد، يزد، صفاييه، خيابان تمسار فلاحي، ميدان امام حسن (ع)
هتل چهار ستاره صفائيه، در يكي از مناطق خوش آب و هواي شهر يزد واقع شده است كه از سرسبزي و زيبايي چشمگيري برخوردار است. اين هتل در نقطه اي واقع شده كه دسترسي به ديگر نقاط شهر را در كمترين زمان ممكن ميسر ساخته است. هتل صفاييه با استفاده از فنآوري ها و تجهيزات روز و همچنين با حفظ زيبايي هاي فرهنگي ايراني پذيراي ميهمانان گرامي مي باشد.
مديران اماكن اقامتي يزد! جهت اضافه شدن، ويرايش و يا تكميل اطلاعات هتل خود، با ما تماس بگيريد.
صنايع دستي
قالي طرح لچك ترنج 1
• نوع بافت: دستباف • جنس: پشم • اندازه: 2.0 × 2.0 متر • توليد كننده: فرش نصيرياني
قدمت قاليبافي در يزد مشخص نيست. وجود قالي هاي سردار جنگي و بعضي بافندگان گمنام و آثار نادر و بديعشان گوياي يك سابقه تاريخي طولاني است. سيسيل ادواردز در كتاب قالي ايران از قول گوويا كه در سال 982 ه.ش. به يزد آمده مي نويسد: "بهترين فرش دنيا در يزد بافته مي شود." سابقه طولاني بافندگي زيلو در ميبد و پارچه هاي نخي و ابريشمي در يزد مويد اين قدمت است. شگرد بافت و نوع پشم قالي يزد منحصر به فرد است. اينك، دوباره فرش يزد در هر دو بخش دستباف و ماشيني رونقي در اين صنعت ايجاد كرده است.
هنرمندان براي معرفي صنايع دستي خود و خريداران جهت تهيه اين صنايع هنري! با ما تماس بگيريد.
كتاب ها
خاطرات شازده حمام گوشه اي از اوضاع اجتماعي شهر يزد در دهه 40~1330
• نويسنده: محمد حسين پاپلي يزدي • ناشر: پاپلي، 1384 • فيپا: يزد، اوضاع اجتماعي، قرن 14 • شابك: 964-95792-2-2 • كميت: فعلاً 1 جلد، 250 صفحه، 1700 تومان
اين كتاب ذكر خاطرات و اوضاع اجتماعي يزد در دهه 30 است كه با نگاهي عالمانه و جامعه شناسانه نگاشته شده است. خاطرات تلخ و شيرين و بسيار جذابي كه دست خواننده را گرفته و او را با خود به گوشه گوشه هاي آشكار و پنهان شهر يزد آن زمان مي برد و به زندگي و خانه هاي مردم سرك مي كشد. عنوان چندين مطلب ار حدود 45 خاطره بدين شرح است: شازده حمام، حسينيه و هيات سينه زني محله ما، سينما رفتن حاج آقاي ابريشمي، داستان زري سلطان، ترس از جن و غول، نذر ابوالفضل توسط بي بي صغري.
ناشران براي معرفي كتاب هاي يزدي خود و خوانندگان جهت تهيه اين كتاب ها يا بخش هايي از آن! با ما تماس بگيريد.
عكس هاي هنري
زيارتگاه پير پارس بانو
• عكاس: نصر الله كسراييان • نويسنده: زيبا عرشي • كتاب: سرزمين ما ايران
اين زيارتگاه، يكي از زيارتگاه هاي زرتشتيان يزد است. زرتشتيان بر اين باورند كه فرزندان يزدگرد پس از شكست پدر، هر يك به خلوتگاهي در نقاط دور افتاده پناه بردند تا از دست دشمنان ايمن باشند و هر يك در گوشه اي به درگاه پروردگار نيايش كردند تا مورد رحمت قرار گيرند؛ و خداوند بر ايشان بخشود؛ و هر يك به نحوي از نظر غايب گرديدند. يكي از ايشان پارس بانو بود كه در زرجوع نزديك عقدا در ميان كوهي غايب گرديد.
• تقسيمات: شهرستان ابركوه، استان يزد • اقليم: گرم و خشك، بارش كمتر از 100 م.م. • مختصات: 53 درجه و 16 دقيقه شرقي و 31 درجه و 7 دقيقه شمالي، ارتفاع 1510 متر • جمعيت: 19164 نفر، 4270 خانوار، 2.2% رشد
ابركوه مركز شهرستان ابركوه مي باشد كه در فاصله 147 كيلومتري جنوب غربي يزد در مسير جاده يزد - شيراز قرار دارد. از كوه هاي مهم آن كوه سفيد يا گنبد عالي، قنبره يا سياه و پنج انگشت مي باشد. آنجا را ابرقو نيز خوانند و گويند چون كنار كوه بوده آن را بر كوه مي خواندند كه سرانجام ابركوه شده است. برخي از آثار و ابنيه تاريخي آن عبارتند از: گنبد عالي يا علي، مسجد جامع، پير حمزه سبزپوش يا پيرمراد، سرو ابركوه، مقبره حسن بن كيخسرو يا مزار طاووس، منار سردر نظام الملكي، گنبد سيدون و يخچال آقازاده.
هدف از ايجاد پايگاه پژوهشي ميبد در سال 1378، حفاظت از ميراث غني اين شهر شش هزار ساله در ابعاد وسيع كالبدي و روحي يا ميراث مادي و معنوي آن است. آنجا، مكاني است پژوهشي با هدف شناخت هرچه بيشتر ميبد و ثبت و ضبط اين شناخت. اين پژوهش ها از كلي ترين مسايل مربوط به شهر همچون مردم شناسي و بوم شناسي ميبد تا جزيي ترين مسايل همچون سفال و تزيينات خاص ميبد را در بر مي گيرد. وبسايت اين پايگاه نيز داراي بخش هايي چون شهر تاريخي، پايگاه پژوهشي، مركز اسناد، انتشارات، نمايشگاه عكس و اخبار مي باشد.
غول آباد در قبال محتويات وب سايت ها ديگر مسيوليتي ندارد.
دومين بافت تاريخي و اولين بافت خشت خام جهان به علت بي تدبيري مسيولين نا آگاه و سودجويان در حال نابودي است. بياييد حتي اگر مي توانيم ظاهر آن را حفظ كنيم.
عكس هاي قديمي خود از يزد را با نام خود به سايت هديه كنيد، برگي مصور به تاريخ يزد بيفزاييد و ما را در تكميل اين گالري ياري كنيد.
