به جهت محاصره يزد توسط بيابان هاي خشك و صعب العبور بودن آنها و همچنين دوري از مرزهاي هر طرف ايران و همچنين به جهت داشتن شرايط نامساعد زندگي و اخلاق خاص مردمان آن ديار، اين خطه از تهاجم فرهنگ ها و نظام ها و حتي نيرو هاي طبيعي نسبتاً در امان بوده است و بافت شهري و معماري آن پس از هزاره ها زندگي مستمر به اين روزگار رسيده است. دو لقب بين المللي «دومين شهر تاريخي جهان» و «صاحب كهن و باستاني ترين بافت شهري جهان يا شهر نمونه خشت خام جهان» را به خاطر همين دلايل و صبر و شكيبايي و سازگاري و سختكوشي مردمانش، يونسكو و نهاد هاي بين المللي به اين شهر داده اند. جداي از اين القاب علمي و رسمي، لقب هاي ديگري نيز وجود دارند كه معمولاً اديباني كه از يزد بازديد كرده اند بر آن نهاده اند. از اين دسته القاب مي توان به اين موارد اشاره كرد: شهر بادگير ها، شهر دوچرخه ها، شهر شيريني، شهر آتش و آفتاب.
نكات جالب
يزدي ها و سياست
يزدي ها از زمان هاي دور نقش زيادي در سياست ايران و حتي جهان بازي مي كرده اند. در زير نمونه هايي در اين باره گفته شده است. نصر الله گلور يزدي از زرتشتيان مسلمان شده بود كه براي انتقامجويي از كشتار گروهي زرتشتيان به هرات گريخته و با سرداري در لشكر افاغنه صفويه را بر مي اندازد. محمد تقي خان يزدي نيز در بر روي لطفعلي خان زند نگشود و آقا محمد خان را كمك كرد و به اين ترتيب باعث براندازي زنديه و تاسيس قاجاريه شد. ميرزا رضاي كرماني كه ناصر الدين شاه قاجار را به قتل رساند نيز اصالتاً يزدي بود. سيد ضياء الدين طباطبايي نيز از ديگر يزدياني بود كه با ايجاد كودتا به حكومت قاجار پايان داد تا پهلوي به روي كار آيد. در دوران معاصر نيز دكتر سيد محمد خاتمي دو دوره رييس جمهور محبوب ايران بود و هم اكنون نيز نقش مهمي در سياست و فرهنگ ايران و جهان بازي مي كند. موشه كاتساو، رييس جمهور پيشين اسراييل نيز ديگر رييس دولت يزدي در جهان مي باشد.
خاطرات
اجنه در جوي هرهر
جوي هرهر پايابي بوده كه شايد بيش از 60 پله مي خورده تا به آب مي رسيده اند. زمين فوقاني اين جوي مشرف بوده است بر گورستان بزرگ و قديمي يزد. اينچنين جويي با آن صدا و غرش آب و آن همه پله، آن هم در كنار يك چنين گورستاني، شب ها نقطه اي بوده است مخوف و ترسناك و محل تردد و اجتماع اشباح و اجنه. آقاي محمد رضا انتظاري مي گويد كه مرحوم حاج آقا وزيري -موسس كتابخانه وزيري- تعريف كرده كه يك شب، رنگرزي به جوي هرهر رفته بوده تا ريسمان هايش را كه رنگ كرده بوده است را در آنجا بشويد. وقتي از پله ها پايين مي رود، روشنايي و چراغ هايي به نظرش مي رسد و رفت و آمد و بزن و بكوب و شادي و شولولولو. رنگرز مانده بوده است كه چه كند؟ يكي مي گويد: رنگرز! تو ريسمانهايت را اينجا بگذار و برو؛ ما برايت خواهيم شست. رنگرز از خدا خواسته ريسمان ها را همانجا رها مي كند و پا به فرار مي گذارد. صبح روز بعد كه به سراغ جوي مي رود مي بيند كه تمام ريسمانش شسته و تميز در ميدان وسيعي كه بالاي جوي بوده، روي چوب ها پهن است.
حبيب مهرنيا؛ كتاب مظلومترين مزار يزد
موزه ها
موزه آب
• تلفن: +98-351-6268340 • آدرس: يزد، ميدان اميرچخماق، ابتداي خيابان قيام
موزه آب يزد در سال 1379 گشايش يافت. اين موزه محل مناسبي براي شناخت آثار و ابنيه تاريخي در زمينه هاي مختلف مربوط به آب است. در اين موزه لوازم مختلف حفر قنوات، ابزار و ادوات اندازه گيري حجم آب، وسايل تامين روشنايي در قنات، اسناد و مدارك خريد و فروش آب، وقف نامه هاي قديمي، كتابچه ميراب ها، اسناد توزيع آب، ظروف نگهداري و حمل آب و بسياري لوازم و اشياء ارزشمند ديگر در معرض ديد همگان قرار گرفته است. اين موزه در يكي از ارزشمند ترين آثار معماري سنتي يزد به نام خانه كلاهدوز ها واقع شده است.
• موقعيت: ضلع جنوبي خيابان فهادان و غربي امام خميني • محلات مجاور: بازار نو، وقت الساعت، شاه ابوالقاسم، كوشك نو
محله فهادان قديمي ترين محله يزد مي باشد. فهد به معني سرشناس است و چون آنجا محل سكونت بزرگان بوده نامش را از آن گرفته اند. يزديان آن محله را جنگل يا يوزداران نيز مي خوانند چون آنجا جنگل بوده و سلطان قطب الدين ابن عز الدين لنگر كه از اتابكان يزد در قرن هشتم بوده يوزپلنگ داشته است. تبديل آن به محله به عهد كاكويه و اوايل قرن پنجم هجري بر مي گردد. برخي از ابنيه شاخص تاريخي آنجا عبارتند از: زندان اسكندر، بقعه دوازده امام، خانه نواب وكيل، خانه تهراني، خانه لاري ها، مسجد فهادان، مسجد ملا زينل.
دومين بافت تاريخي و اولين بافت خشت خام جهان به علت بي تدبيري مسيولين نا آگاه و سودجويان در حال نابودي است. بياييد حتي اگر مي توانيم ظاهر آن را حفظ كنيم.
جانوران
يوزپلنگ آسيايي
• نام علمي: Acinonyx jubatus venaticus
يوز داراي بدني كشيده، شكمي بالا، پوزه اي كوچك، دست و پاهايي بلند با پنجه هايي كند است. پوشش بدنش، نخودي رنگ با خالهاي سياه و گرد و كوچك است و داراي موهاي زبر و كوتاهي است. يوز به شيوه برخورد يك پا بر روي زمين در هر لحظه، ميتواند به سرعت 100 كيلومتر در ساعت برسد. تعداد بسيار اندكي از آنها در جهان و همه نيز در ايران وجود دارند كه استان يزد از مناطق عمده زيستگاه هاي آنهاست و به شدت تحت حفاظت قرار دارند. غذاي آنها جبير، آهو، قوچ، ميش، كل و بز و خرگوش وحشي است.
• اهميت: تاريخي • آدرس: يزد، انتهاي شهيد رجايي و بلوار دولت آباد • بازديد: با بليط فروشي، ساعت 8 الي 22
اين باغ يكي از آباداني هاي محمد تقي خان، سر سلسله خاندان خوانين يزد در اواخر زنديه مي باشد و آن زمان چون بهشتي بوده است. خان ابتدا قنات دولت آباد را به طول ده فرسنگ ايجاد كرد و سپس اين باغ زيبا را با اجزايي چون ديوان خانه يا عمارت هشتي، بهشت آيين، حوض ها و جدول هاي متعدد آب، چندين سردر، حرمسرا، خانه خدم و حشم و اصطبل ساخت. بادگير عمارت هشتي آن با 33.8 متر ارتفاع، بلندترين بادگير جهان مي باشد. اين باغ توسط خود خان بر حرم امام علي (ع) و روضه خواني وقف شده است.
آداب و رسوم
نخل برداري يزدي ها
فلسفه نخل برداري يزديان به اين صورت است كه آنچه در روز عاشورا براي حضرت امام حسين (ع) انجام نگرديده، اين مردم معتقد وعلاقه مند به امام حسين (ع) براي او و خانواده اش انجام مي دهند؛ از اين رو نخل را ابداع كردند؛ به اين صورت كه يعني محفه يا تابوتي است كه جسد مطهر امام (ع) را با آن بر مي دارند. اول محرم سراسر پنجره هاي نخل را با سپر هاي كوچك كه دوخته و حاضر كرده بودند و تعدادشان زياد بود مي بستند و بعد روي آن خنجر مي بستند و روي اين سپر ها و خنجر هاي آن آينه بندان مي كردند؛ وسط نخل هم پارچه بزرگي گلدوزي شده بود كه تمام سطح بيروني را مي گرفت و جلو و عقب آن منظره ورودي حرم امام حسين (ع) را نشان مي داد. وسط نخل چندين نفر كه اغلب جوانان يزدي بودند، هنگام بلند كردن نخل، سنج مي زدند.
جلال گلشن؛ كتاب يزد ديروز
غذا و شيريني ها
سوهان آردي
• مواد اوليه: آرد، هل، دارچين، روغن و شكر
شيريني پزي سنتي در يزد سابقه اي طولاني دارد. گفته مي شود بهترين شيريني هاي دنيا در يزد پخته مي شود. شهرت شيريني هاي سنتي حاج خليفه علي رهبر يزد در جهان پيچيده است.
دكتر محمد خاتمي فرزند آيت الله سيد روح الله از عالمان شهير، در اردكان يزد متولد شد. تحصيلات مدرسه اي وي در زادگاه بود. سپس در كنار تحصيلات حوزوي، در دانشگاه، فلسفه و علوم تربيتي فرا گرفت. وي در سال هاي 1376 و 1380 با راي قاطع مردم به رياست جمهوري ايران رسيد. در اين هشت سال با سعه صدر، آزادي و عدالت و آرامش را به جامعه آورد. با ارايه نظريه گفتگوي تمدن ها به جرگه انديشمندان جهان پيوست. پس از اتمام مسيوليتش، روز به روز بر محبوبيتش افزوده و ارزش كار هايش مشخص تر مي شود.
در مقام كنايه به كسي اطلاق مي شود كه پر ادعا و مغرور است.
ايرج افشار؛ كتاب واژه نامه يزدي
هر دو هفته، يك زبان يا گويش در دنيا نابود مي شود. بياييد با به كار گيري واژه ها و اصطلاحات بومي و آموزش آن به فرزندانمان زبان و گويش زيباي خود را پايدار نگه داريم.
عكس هاي قديمي
عاشورا در ميدان اميرچخماق
• زمان: عاشوراي سال 1325 ه.ش. • مكان: ميدان امير چخماق
اين عكس مربوط به عزاداري شيعيان يزدي در 10 محرم يا 14 آذر 1325 در ميدان امير چخماق و در سوگ امام سومشان مي باشد. امام حسين (ع) همسر دختر پادشاه ايران يزدگرد سوم مي باشد؛ از اين رو ايشان و نوادگانشان براي زرتشتيان نيز گرامي هستند. از رسوم عزاداري در ميدان اميرچخماق، چرخاندن نخل بوده است. عزاداران ابتدا نخل را از محل كنوني آن برداشته، پس از هفت بار چرخاندن دور كلك ميدان آن را به محل فعلي دكان حاجي خليفه مي برده اند و در دهه آخر دوباره آن را به محل كنوني اش بر مي گردانده اند.
جلال گلشن؛ كتاب يزد ديروز
عكس هاي قديمي خود از يزد را با نام خود به سايت هديه كنيد، برگي مصور به تاريخ يزد بيفزاييد و ما را در تكميل اين گالري ياري كنيد.
گياهان
انار
• نام علمي: Punica granatum
انار درختچه اي پر شاخ و برگ با پاجوش هاي زياد، بدون كرك، با شاخه هاي نامنظم و كم و بيش خاردار و نيمه برگريز مي باشد كه در اقاليم نيمه گرمسير و مديترانه اي به ارتفاع 2 تا 5 متر مي رسد. طبق نظريه اي خاستگاه آن ايران مي باشد. استان يزد داراي جايگاه بالايي از نظر سطح زير كشت و ميزان توليد در ايران مي باشد. برخي از ارقام مهم انار يزد بدين شرح اند: شهوار دانه سفيد، شهوار يزدي، تب ولرز، پوست سياه، ميخوش يزدي يا ملس، طوق گردن، زاغ يزدي، آمانه خاتوني و گبري دانه سياه.
اماكن اقامتي
هتل داد
• درجه و گروه: چهار ستاره • تلفن: +98-351-6229400 • فاكس: +98-351-6229449 • آدرس: يزد، يزد، خيابان دهم فروردين
پيشينه بناي اين هتل به سال 1307 و كاربري مهمانپذيري و حمل و نقل كالا باز مي گردد. اينك پس از 80 سال بازسازي گرديده است و با حفظ يادگارهاي خود داراي امكانات رفاهي مدرن گشته است. پيوند كاهگل و آجر از جلوه هاي معماري اين هتل است. از امكانات آن رستوران سنتي و همچنين رستوران و كافي شاپ رو باز واقع در پشت بام هتل، تالارهاي مختلف، استخر، سونا و جكوزي به همراه سرويس پذيرايي در محوطه استخر، پاركينگ سرپوشيده، كافي نت، فروشگاه، تور، فروش بليط و مبادله ارز و ... مي باشد.
مديران اماكن اقامتي يزد! جهت اضافه شدن، ويرايش و يا تكميل اطلاعات هتل خود، با ما تماس بگيريد.
صنايع دستي
قالي طرح افشان
• نوع بافت: دستباف • جنس: پشم • اندازه: 3.0 × 2.0 متر • توليد كننده: فرش نصيرياني
قدمت قاليبافي در يزد مشخص نيست. وجود قالي هاي سردار جنگي و بعضي بافندگان گمنام و آثار نادر و بديعشان گوياي يك سابقه تاريخي طولاني است. سيسيل ادواردز در كتاب قالي ايران از قول گوويا كه در سال 982 ه.ش. به يزد آمده مي نويسد: "بهترين فرش دنيا در يزد بافته مي شود." سابقه طولاني بافندگي زيلو در ميبد و پارچه هاي نخي و ابريشمي در يزد مويد اين قدمت است. شگرد بافت و نوع پشم قالي يزد منحصر به فرد است. اينك، دوباره فرش يزد در هر دو بخش دستباف و ماشيني رونقي در اين صنعت ايجاد كرده است.
در اين كتاب متن بازنويسي شده، تصاوير و حواشي حدود 115 وقف نامه مربوط به استان يزد منتشر شده است. جداي از اهميت هاي بسيار زياد تاريخي، جغرافيايي و ... وقف نامه ها، از اهداف اين كتاب انتشار براي ديده شدن وقف نامه ها توسط مردم و آشنايي و گسترش فرهنگ وقف بين مردم و بالا رفتن كيفيت موقوفه ها است. بعضي از مطالب اين كتاب بدين شرح است: وقف نامه آب وقف آباد، وقف نامه اسحاق بيگ، وقف نامه خانش بيگم دختر شاه اسماعيل صفوي، وقف نامه جمشيد بن مهربان بن رستم تاجر زرتشتي.
ناشران براي معرفي كتاب هاي يزدي خود و خوانندگان جهت تهيه اين كتاب ها يا بخش هايي از آن! با ما تماس بگيريد.
باغ دولت آباد يكي از باغ هاي معروف ايراني است كه در زمان محمد تقي خان در دوره زنديه طراحي و ساخته شده است. بخش عمده آن از جمله عمارت هشتي و بادگير آن را كه تخريب شده بود، سازمان ملي حفاظت از آثار باستاني ايران مرمت كرد. باغ دولت آباد مجموعه اي از ساختمان هاي متفاوت است كه محل اقامت خان (حاكم) وقت و دستگاه حكومتي وي بوده است. جالب ترين بناي مجموعه را عمارت هشتي و بادگير تشكيل مي دهد كه در آن تلفيق جريان هوا و آب به زيبا ترين شكل صورت گرفته است.
شهر ها و روستا ها
شهر ابركوه
• تقسيمات: شهرستان ابركوه، استان يزد • اقليم: گرم و خشك، بارش كمتر از 100 م.م. • مختصات: 53 درجه و 16 دقيقه شرقي و 31 درجه و 7 دقيقه شمالي، ارتفاع 1510 متر • جمعيت: 19164 نفر، 4270 خانوار، 2.2% رشد
ابركوه مركز شهرستان ابركوه مي باشد كه در فاصله 147 كيلومتري جنوب غربي يزد در مسير جاده يزد - شيراز قرار دارد. از كوه هاي مهم آن كوه سفيد يا گنبد عالي، قنبره يا سياه و پنج انگشت مي باشد. آنجا را ابرقو نيز خوانند و گويند چون كنار كوه بوده آن را بر كوه مي خواندند كه سرانجام ابركوه شده است. برخي از آثار و ابنيه تاريخي آن عبارتند از: گنبد عالي يا علي، مسجد جامع، پير حمزه سبزپوش يا پيرمراد، سرو ابركوه، مقبره حسن بن كيخسرو يا مزار طاووس، منار سردر نظام الملكي، گنبد سيدون و يخچال آقازاده.
هدف از ايجاد پايگاه پژوهشي ميبد در سال 1378، حفاظت از ميراث غني اين شهر شش هزار ساله در ابعاد وسيع كالبدي و روحي يا ميراث مادي و معنوي آن است. آنجا، مكاني است پژوهشي با هدف شناخت هرچه بيشتر ميبد و ثبت و ضبط اين شناخت. اين پژوهش ها از كلي ترين مسايل مربوط به شهر همچون مردم شناسي و بوم شناسي ميبد تا جزيي ترين مسايل همچون سفال و تزيينات خاص ميبد را در بر مي گيرد. وبسايت اين پايگاه نيز داراي بخش هايي چون شهر تاريخي، پايگاه پژوهشي، مركز اسناد، انتشارات، نمايشگاه عكس و اخبار مي باشد.
غول آباد در قبال محتويات وب سايت ها ديگر مسيوليتي ندارد.
دومين بافت تاريخي و اولين بافت خشت خام جهان به علت بي تدبيري مسيولين نا آگاه و سودجويان در حال نابودي است. بياييد حتي اگر مي توانيم ظاهر آن را حفظ كنيم.
عكس هاي قديمي خود از يزد را با نام خود به سايت هديه كنيد، برگي مصور به تاريخ يزد بيفزاييد و ما را در تكميل اين گالري ياري كنيد.
