به جهت محاصره يزد توسط بيابان هاي خشك و صعب العبور بودن آنها و همچنين دوري از مرزهاي هر طرف ايران و همچنين به جهت داشتن شرايط نامساعد زندگي و اخلاق خاص مردمان آن ديار، اين خطه از تهاجم فرهنگ ها و نظام ها و حتي نيرو هاي طبيعي نسبتاً در امان بوده است و بافت شهري و معماري آن پس از هزاره ها زندگي مستمر به اين روزگار رسيده است. دو لقب بين المللي «دومين شهر تاريخي جهان» و «صاحب كهن و باستاني ترين بافت شهري جهان يا شهر نمونه خشت خام جهان» را به خاطر همين دلايل و صبر و شكيبايي و سازگاري و سختكوشي مردمانش، يونسكو و نهاد هاي بين المللي به اين شهر داده اند. جداي از اين القاب علمي و رسمي، لقب هاي ديگري نيز وجود دارند كه معمولاً اديباني كه از يزد بازديد كرده اند بر آن نهاده اند. از اين دسته القاب مي توان به اين موارد اشاره كرد: شهر بادگير ها، شهر دوچرخه ها، شهر شيريني، شهر آتش و آفتاب.

عشرت يزدي و عزت يزدي تخلص دو برادر شاعر و ورزشكار بوده كه در محله فهادان زندگي مي كرده اند. شعر عشرت يزدي در لندن، بالاي سردر خانه شكسپير با خط فارسي و كاشي ميبد نصب است؛ بدين مضمون:

مـقـصـد ز كــاخ و صــفـه و ايـوان نـگـاشتن

دانـي كه چيست؟ آنكه به كام دل اندر آن

جوي هرهر پايابي بوده كه شايد بيش از 60 پله مي خورده تا به آب مي رسيده اند. زمين فوقاني اين جوي مشرف بوده است بر گورستان بزرگ و قديمي يزد. اينچنين جويي با آن صدا و غرش آب و آن همه پله، آن هم در كنار يك چنين گورستاني، شب ها نقطه اي بوده است مخوف و ترسناك و محل تردد و اجتماع اشباح و اجنه. آقاي محمد رضا انتظاري مي گويد كه مرحوم حاج آقا وزيري -موسس كتابخانه وزيري- تعريف كرده كه يك شب، رنگرزي به جوي هرهر رفته بوده تا ريسمان هايش را كه رنگ كرده بوده است را در آنجا بشويد. وقتي از پله ها پايين مي رود، روشنايي و چراغ هايي به نظرش مي رسد و رفت و آمد و بزن و بكوب و شادي و شولولولو. رنگرز مانده بوده است كه چه كند؟ يكي مي گويد: رنگرز! تو ريسمانهايت را اينجا بگذار و برو؛ ما برايت خواهيم شست. رنگرز از خدا خواسته ريسمان ها را همانجا رها مي كند و پا به فرار مي گذارد. صبح روز بعد كه به سراغ جوي مي رود مي بيند كه تمام ريسمانش شسته و تميز در ميدان وسيعي كه بالاي جوي بوده، روي چوب ها پهن است.

• تلفن: +98-351-6268340
• آدرس: يزد، ميدان اميرچخماق، ابتداي خيابان قيام

موزه آب يزد در سال 1379 گشايش يافت. اين موزه محل مناسبي براي شناخت آثار و ابنيه تاريخي در زمينه هاي مختلف مربوط به آب است. در اين موزه لوازم مختلف حفر قنوات، ابزار و ادوات اندازه گيري حجم آب، وسايل تامين روشنايي در قنات، اسناد و مدارك خريد و فروش آب، وقف نامه هاي قديمي، كتابچه ميراب ها، اسناد توزيع آب، ظروف نگهداري و حمل آب و بسياري لوازم و اشياء ارزشمند ديگر در معرض ديد همگان قرار گرفته است. اين موزه در يكي از ارزشمند ترين آثار معماري سنتي يزد به نام خانه كلاهدوز ها واقع شده است.

/par/

برگ درخت.

• موقعيت: ضلع غربي خيابان سيد گلسرخ
• محلات مجاور: سر چم، شيخداد، لرد كيوان، شاه ابوالقام، ابو المعالي

در سده هاي پيشين در اين مكان باغات پهناور گندم وجود داشته و به همين علت پس از مسكوني شدن نيز به نام باغ گندم مشهور شده است. آنجا احتمالاً در اواخر قرن هفتم هجري به صورت محله شكل گرفته است. در قديم باغ هاي مهم، بزرگ و زيبايي در يزد وجود داشته و در تاريخ يزد از سي باغ نام رفته است كه اكنون تنها نام سه تا از آنها بر محلات باقي مانده كه يكي، همين محله باغ گندم است. برخي از ابنيه شاخص تاريخي آنجا عبارتند از: حسينيه باغ گندم، آب انبار باغ گندم و مسجد باغ گندم.

• نام علمي: Acinonyx jubatus venaticus

يوز داراي بدني كشيده، شكمي بالا، پوزه اي كوچك، دست و پاهايي بلند با پنجه هايي كند است. پوشش بدنش، نخودي رنگ با خالهاي سياه و گرد و كوچك است و داراي موهاي زبر و كوتاهي است. يوز به شيوه برخورد يك پا بر روي زمين در هر لحظه، مي‌تواند به سرعت 100 كيلومتر در ساعت برسد. تعداد بسيار اندكي از آنها در جهان و همه نيز در ايران وجود دارند كه استان يزد از مناطق عمده زيستگاه هاي آنهاست و به شدت تحت حفاظت قرار دارند. غذاي آنها جبير، آهو، قوچ، ميش، كل و بز و خرگوش وحشي است.

• اهميت: تاريخي، مذهبي
• آدرس: يزد، ميدان امير چخماق
• بازديد: رايگان، رفتن به غرفه هاي بالا و مناره ها با بليط فروشي

اين تكيه با شكوه عنصري از مجموعه مسجد اميرچخماق مي باشد كه در سال 816 ه.ش. به همت بلند امير جلال الدين چقماق شامي و همسرش ستي فاطمه خاتون در خارج از حصار شهر و در محلي موسوم به دهوك بنا شد. اين امير از سرداران تيموري و مقرب درگاه شاهرخ بود كه در عهد او به حكومت يزد منسوب بود. در قديم اين ميدان و تكيه گاه محل جماعت مردم و انجام عزاداري ها بوده است. زير اين تكيه يك دهنه بازار معروف به بازار حاجي قنبر وجود دارد. نخل قديمي اي هم همواره در كنار تكيه هست.

فلسفه نخل برداري يزديان به اين صورت است كه آنچه در روز عاشورا براي حضرت امام حسين (ع) انجام نگرديده، اين مردم معتقد وعلاقه مند به امام حسين (ع) براي او و خانواده اش انجام مي دهند؛ از اين رو نخل را ابداع كردند؛ به اين صورت كه يعني محفه يا تابوتي است كه جسد مطهر امام (ع) را با آن بر مي دارند. اول محرم سراسر پنجره هاي نخل را با سپر هاي كوچك كه دوخته و حاضر كرده بودند و تعدادشان زياد بود مي بستند و بعد روي آن خنجر مي بستند و روي اين سپر ها و خنجر هاي آن آينه بندان مي كردند؛ وسط نخل هم پارچه بزرگي گلدوزي شده بود كه تمام سطح بيروني را مي گرفت و جلو و عقب آن منظره ورودي حرم امام حسين (ع) را نشان مي داد. وسط نخل چندين نفر كه اغلب جوانان يزدي بودند، هنگام بلند كردن نخل، سنج مي زدند.

• مواد اوليه: بادام، پسته، عصاره بيدمشك، خاك قند، شكر، هل، روغن و آرد

شيريني پزي سنتي در يزد سابقه اي طولاني دارد. گفته مي شود بهترين شيريني هاي دنيا در يزد پخته مي شود. شهرت شيريني هاي سنتي حاج خليفه علي رهبر يزد در جهان پيچيده است. لوز دو رنگ حاصل پيوست دو شيريني لوز بيدمشك و لوز پسته است، به نحوي كه نيم بالايي لوز پسته و نيم ديگر لوز بيدمشكي مي باشد.

دكتر محمد خاتمي فرزند آيت الله سيد روح الله از عالمان شهير، در اردكان يزد متولد شد. تحصيلات مدرسه اي وي در زادگاه بود. سپس در كنار تحصيلات حوزوي، در دانشگاه، فلسفه و علوم تربيتي فرا گرفت. وي در سال هاي 1376 و 1380 با راي قاطع مردم به رياست جمهوري ايران رسيد. در اين هشت سال با سعه صدر، آزادي و عدالت و آرامش را به جامعه آورد. با ارايه نظريه گفتگوي تمدن ها به جرگه انديشمندان جهان پيوست. پس از اتمام مسيوليتش، روز به روز بر محبوبيتش افزوده و ارزش كار هايش مشخص تر مي شود.

/yā tA pIyar ŵarje ĉel tA farzandA medā vālI ĉel tA farzañ ŵarje yā tA pIyar namedañ/

يك پدر خرج چهل فرزند را مي دهد ولي چهل تا فرزند خرج يك پدر را نمي دهند.

در بيان بي وفايي و ناسپاسي اولاد است، در برابر مهر بي شايبه پدر.

• زمان: سال 1326 ه.ش.
• مكان: مسجد امير چخماق

اين عكس مربوط به مجلس خطابه آيت الله شيخ محمد خالصي زاده در مسجد اميرچخماق يزد در سال 1326 مي باشد. ايشان در سال 1267 در شهر كاظمين به دنيا آمد. پدرش، حضرت آيت الله شيخ محمد مهدي خالصي بود. به خاطر مبارزاتش با استعمار انگليس در عراق، در 6 شهريور 1301 به ايران تبعيد شد كه در اين 27 سال اقامت در ايران، در 9 شهر از جمله يزد ساكن بود. در ايران نيز دست از مبارزات خويش و فعاليت هاي فرواوانش بر نداشت. احياي حوزه علميه و موقوفات مساجد از جمله كار هاي ايشان در يزد مي باشد.

• نام علمي: Punica granatum

انار درختچه اي پر شاخ و برگ با پاجوش هاي زياد، بدون كرك، با شاخه هاي نامنظم و كم و بيش خاردار و نيمه برگريز مي باشد كه در اقاليم نيمه گرمسير و مديترانه اي به ارتفاع 2 تا 5 متر مي رسد. طبق نظريه اي خاستگاه آن ايران مي باشد. استان يزد داراي جايگاه بالايي از نظر سطح زير كشت و ميزان توليد در ايران مي باشد. برخي از ارقام مهم انار يزد بدين شرح اند: شهوار دانه سفيد، شهوار يزدي، تب ولرز، پوست سياه، ميخوش يزدي يا ملس، طوق گردن، زاغ يزدي، آمانه خاتوني و گبري دانه سياه.

• درجه و گروه: سنتي معادل سه ستاره
• تلفن: +98-351-6225048
• فاكس: +98-351-6263830
• آدرس: يزد، يزد، خ بسيج، كوچه مسجد الرحمن، جنب آب انبار گلشن

هتل لاله يزد يا خانه تاريخي گلشن، يادگار دوره قاجاريه مي باشد. اين بنا تا قبل از انقلاب، منزل مسكوني بوده و مرحومه خانم بي بي فاطمه گلشن خودشان در اين منزل سكونت داشته اند. اين خانه يكي از زيبا و كامل ترين خانه هاي قديمي يزد مي باشد. در سال 1374 در حين بازسازي كارگري به دفينه اي برخورد مي كند. امروزه محل كشف اين گنج بازسازي شده است. عمليات ساخت و بازسازي هتل و تجهيزات آن سه سال به طول انجاميده است و هم اكنون اين بنا تبديل به هتلي زيبا و سنتي شده است.

• نوع بافت: دستباف
• جنس: پشم
• اندازه: 2.0 × 2.0 متر
• توليد كننده: فرش نصيرياني

قدمت قاليبافي در يزد مشخص نيست. وجود قالي هاي سردار جنگي و بعضي بافندگان گمنام و آثار نادر و بديعشان گوياي يك سابقه تاريخي طولاني است. سيسيل ادواردز در كتاب قالي ايران از قول گوويا كه در سال 982 ه.ش. به يزد آمده مي نويسد: "بهترين فرش دنيا در يزد بافته مي شود." سابقه طولاني بافندگي زيلو در ميبد و پارچه هاي نخي و ابريشمي در يزد مويد اين قدمت است. شگرد بافت و نوع پشم قالي يزد منحصر به فرد است. اينك، دوباره فرش يزد در هر دو بخش دستباف و ماشيني رونقي در اين صنعت ايجاد كرده است.

• نويسنده: اكبر قلمسياه
• ناشر: اطلاعات، گيتا، 1385
• فيپا: ادبيات فارسي، تاريخ و نقد، يزد، تاريخ
• شابك: 964-423-609-2
• كميت: 1 جلد، 280 صفحه، 1500 تومان

اين كتاب مجموعه اي از 16 مقاله نگارنده است كه بر محور مسايل ادبي، فرهنگي و ايران شناسي است. بحث هاي نگارنده در زمينه شعر و ادب و مسايلي را كه در زمينه يزد مطرح ساخته، بيشتر به منظور شناخت دقيق تر از ميهن بوده است. نام بعضي از اين مقالات بدين شرح است: بحثي در شعر فارسي، الهام در روياي شاعران، واژه هاي يزدي در كشف الاسرار ميبدي، نگاهي به ديوان رياضي يزدي، انجمن هاي ادبي يزد، درآمدي بر يزدشناسي، يزد در آيينه سفرنامه ها، خاندان استاد محمد كريم پيرنيا و تاملي در زندگي و آثار فرخي.

• عكاس: همايون امير يگانه
• نويسنده: محمد زمانيان
• كتاب: يزد، نگين كوير

ساكنان يزد اگر بدين حقيقت روبرو شده اند كه آب چون كيمياست، همچون كيميا نيز از آن نگهداري مي كردند. به راستي اين چه دستاني است؛ اين چه انديشه اي است كه مي داند مي توان در اين آتشدان نيز آب خنك ساخت؟ موقعيت طبيعي و اقليمي و گستردگس كوير هاي يزد، زمينه ساز توسعه انواع آب انبار ها در سطح استان بوده است. امروزه تعداد اين آب انبار ها نزديك به 100 واحد است. آب انبار ها معمولاً در مراكز محله هاي شهر ساخته مي شده و شامل چهار عنصر اصلي خزينه، پاشير، گنبد و بادگير بوده است.

• تقسيمات: شهرستان ابركوه، استان يزد
• اقليم: گرم و خشك، بارش كمتر از 100 م.م.
• مختصات: 53 درجه و 16 دقيقه شرقي و 31 درجه و 7 دقيقه شمالي، ارتفاع 1510 متر
• جمعيت: 19164 نفر، 4270 خانوار، 2.2% رشد

ابركوه مركز شهرستان ابركوه مي باشد كه در فاصله 147 كيلومتري جنوب غربي يزد در مسير جاده يزد - شيراز قرار دارد. از كوه هاي مهم آن كوه سفيد يا گنبد عالي، قنبره يا سياه و پنج انگشت مي باشد. آنجا را ابرقو نيز خوانند و گويند چون كنار كوه بوده آن را بر كوه مي خواندند كه سرانجام ابركوه شده است. برخي از آثار و ابنيه تاريخي آن عبارتند از: گنبد عالي يا علي، مسجد جامع، پير حمزه سبزپوش يا پيرمراد، سرو ابركوه، مقبره حسن بن كيخسرو يا مزار طاووس، منار سردر نظام الملكي، گنبد سيدون و يخچال آقازاده.

• سايت: meibodrc.ir

هدف از ايجاد پايگاه پژوهشي ميبد در سال 1378، حفاظت از ميراث غني اين شهر شش هزار ساله در ابعاد وسيع كالبدي و روحي يا ميراث مادي و معنوي آن است. آنجا، مكاني است پژوهشي با هدف شناخت هرچه بيشتر ميبد و ثبت و ضبط اين شناخت. اين پژوهش ها از كلي ترين مسايل مربوط به شهر همچون مردم شناسي و بوم شناسي ميبد تا جزيي ترين مسايل همچون سفال و تزيينات خاص ميبد را در بر مي گيرد. وبسايت اين پايگاه نيز داراي بخش هايي چون شهر تاريخي، پايگاه پژوهشي، مركز اسناد، انتشارات، نمايشگاه عكس و اخبار مي باشد.